ወግ

በወልጋዳ ዳኝነት የተዘባረቀ ሕይወት

ጎረቤት፣ የሥራ ባልደረባ፣ የቀለም ባልንጀራ፣ ማኅበርተኛ፣ የጦር ሜዳ ጓደኛ፣ የትምህርት ቤት ጓደኛ፣ ዕድርተኛ ወዘተ… ከእነዚህ ሁሉ እየተመረጠ ወዳጅ ይያዛል። ምሥጢር የሚያካፍሉት፣ ብሶት የሚያዋዩት፣ የልብ የሚያጫውቱት ሰው ይያዛል። ለክፉ ቀን የሚደርስ፣ የሚታደግ፣ የሚዋስ ወዳጅ ይያዛል። ምንም እንኳ በዛሬ ዘመን እነዚህን መሰል ሰዎች ባይገኙም መቼም በ“ነበር” የሚታወሱ አሉና በእነርሱ መጽናናት የተገባ ሳይሆን አይቀርም።

የወዳጅነት ትርጓሜው ምንድን ነው? ወዳጅ ምንድን ነው? ወዳጅ ሊሆን የሚችልስ ማን ነው? እነዚህ ጥያቄዎች የሚጤኑ ናቸው። ሥነ ልቦናን መርምሮና ስለ ማኀበራዊ ኑሮ ጠልቆ ፍተሻ ያደረገ ብቻ አይደለም ለእነዚህ ጥያቄዎች ምላሽ ለማግኘት የሚችለው። መቼም ሰው ሺህ ጠላት ቢኖረው እንኳ አንድ ወዳጅ አያጣም። ወዳጅነት የተሰኘውን ቃል ከነ ትርጓሜው የማያውቅ ሰብዓዊ ፍጡር ይገኛል ለማለት አንደፍርም። ምናልባት ችግሩ በአተረጓጎሙም ላይ ይሆናል እንጂ “እኔ ስለ ወዳጅነት ምንም አላውቅም” የሚል አይኖርም።

በሀገራችን ከጥንት ጀምሮ የወዳጅነት ትርጓሜ ቀላል ሆኖ የሚታይ አይደለም። የቀረው ቀርቶ ሰው የወለደው ልጁንና ከአብራኩ የወጣውን ሲያናግር እንኳ “ልጄ፣ ወዳጄ” ይላል። “አባቴ ወዳጄ” ማለትም የተለመደ ነበር። ይህ የሚያስረዳው እንግዲህ የወዳጅነት ትርጓሜ የቱን ያህል የጠለቀ ሊሆን እንደበቃ ነው። “አባቴ፣ ወንድሜ፣ ልጄ” ብቻ ብሎ መጻፉ፣ ወይም መጥራቱ፣ ይድረሱን የከበደ ስለማያደርገው መውደድን ሲጨምር ግን የልብ ሰውነትን፣ የአንጀት ፍቅረኝነትን ስለሚገልጽና ለሥጋ ልደት የበለጠ ጉልበት ሰለሚቸረው “ወዳጅ” ታክሎበት ተገኝቷል።  

በሥጋ ልደትም ሆነ በጋብቻ ውህደት ያልተዛመደውም ቢሆን “ወንድሜ ወዳጄ” ሲባል ስምተናል። ፍቅር በሥጋ መተሳሰርን በጅማት መቋጠርን አይጠይቅምና። ለመሆኑ ወዳጅ በዛሬ ጊዜ አለ ወይ? ዓይነቱስ? መልኩ ጥቂት ቀየርየር ያለ ቢሆንም ወዳጅነት ዛሬም በኀብረተሰባችን አለ። እንደ ጊዜው መሠልጠን፣ እንደ ኑሮው መዘመን ይሁን እንጂ አይጠፋም። ብሎም ቢሆን ከሸበተው ዘመን ሲወርድ ሲዋረድ የመጣው ወንድ ከወንድ፣ ሴት ከሴት ጋር ብቻ፣ የሚለው አሮጌ የወዳጅነት መመሪያ ዛሬም በኀብረተሰባችን ዘንድ ይታያል።

ከአንድ እናትና አባት ከተወለደ ይበልጥ የሚፋቀሩ የልብ ወዳጆች አሉ። የሚያስቀኑ ሞልተዋል። ግና ዳሩ በተመሳሳይ ጾታዎች በዙ እንጂ በተቃራኒዎቹ መካከል እንዲያው ወዳጅ የተባሉ ከስንት አንድ ናቸው። “የሉም” ማለቱ ይቀላል።

“የወንድና የሴት ወዳጅነት” ከተባለ ያው “ወሲባዊ ግንኙነት” ብቻ መሆኑን በአሳዛኝ ሁኔታ እንመለከታለን። በተባዕቱና በእንስቷ መካከል ያለው ዝምድና ከወሲብ አኳያ ብቻ ሊጤን መብቃቱ የአመለካከትን ብልሹነት፣ የአስተሳሰብን ደካማነት ሳይነግረን አያልፍም። 

ወሲብ ራሱን የቻለ፣ ክቡርም የሆነ የአካላዊ አንድነት የምሥራች ነው እንጂ እንዲሁ የትም እና ከማንም ጋር የሚካሄድ ተራ ግንኙነት አይደለም። ጽዱ ወዳጅነትም የራሱ የሆነ በእጅጉም የከበደ ሚዛን አለው። ታዲያ እነዚህን ሁለት የተለያዩ ጉዳዮች ግራና ቀን አድርጎ ማየት ለምን አይቻልም?  ለምን አንዱን ከሌላው ነጥሎ መመልከት አይቻልም? ጉዳዩ ብዙ የሚያወያይ ነው።

በአንድ መሥሪያ ቤት የሚሠሩ፣ ቢሮ የሚጋሩ፣ ወንድና ሴት እንኳን ከድርጅቱ ውጪ ኩርፈኞች ሆነው የታዩበት አሳዛኝ ወቅት አልታጣም። ያው “ወሲብ” በማሠሪያነት ቀርቦ ካላዛመዳቸው በቀር “ወዳጅነት” ስለተባለው ወይም “ጽዱ ወዳጅነት” ስለተሰኘው አያውቁም። እንዲያውም የሰሙ አይመስሉም።  

ከተመሳሳይ ጾታ ጋር ወዳጅ ሊኮን እንደሚቻል ሁሉ ከተቀራኒውም ጾታ ጋር ወሲብን ሳይጨመር መወዳጅት የማይቻልበት ምክንያት ግን ምንድን ነው? ምንስ የሚያግድ ነገር አለ?  አንዳንዶች ይህን ኋላ ቀር የሆነ ጊዜ የሻረውን፣ ዘመን የጣለውን አመለካከት እየኮነኑና ልባቸውንም ክፍት አድርገው ጽዱ ወዳጅነት ከተቃራኒው ጾታ ጋር ለመመሥረት ይሻሉ። ግና የሚወርድባቸውን የአሉባልታ ማዕበል በመፍራት ብቻ ያሰቡትን ሳይፈጽሙት ይቀራሉ። “እገሌ ከእገሊት ጋር ታየ” ከተባለ ያም ያም ተነሥቶ፣ ሀገር ምድሩን በአሉባልታ ውሽንፍር ይመታዋል። ከመሬት ብድግ ብሎ ሳይጠየቅ ጭፍን ምስክርነቱን ይሰጣል። እንዲህም ሲሆን ወንድ ከሴት፤  ሴት ከወንድ ጋር ያላት ግንኙነት የራቀና የሻከረ ሆኖ ይቀራል። ተባዕቱ እንስቷን ለመቅረብ፣ እርሷዋም ከእርሱ ጋር ለመቀራረብ ያላቸውን ፍላጉት ርግፍ አድርገው ይተውታል። ማኀበራዊ ግንኙነት ይወይባል። ወንድም ከእህቱ ጋር ለመሄድ እንኳን በአደባባይ ይፈራል። የአሉባልተኞች ምላስ ከጦር ይሾላልና!

በቁጥር ጥቂት ያልሆኑ ወንዶችና ሴቶች ከጊዜ በኋላ ሥራ ይዘውና አግብተው በሚገኙበት ወቅት እንኳን ድሮ በትምህርት ቤት የሚያውቁትን ተቃራኒ ጾታ በመንገድ ሲያገኙት ሰላምታ አይሰጡትም። እያወቁ እንዳላወቁ ይሆናሉ። ይሸሹታልም። አዲሱ ፍቅረኛ፤ ኢዲሱ ባል ዕንዳያይ ወይም ትኩስዋ ሚስት ዕንዳታይ ተብሎ ለመታሰቢያነት የተቀመጠ ፎቶግራፍ ሳይቀር ከአልበም እየተገነጠለ ይቀደዳል። ይቃጠላል። ከተቃራኒ ጾታ የመጣ ደብዳቤ ሁሉ ይቦጫጨቃል። ይሸረካከታል። ይጣላል። ይህ የሚሆነው የፍቅረኛን ቅናት በመጠኑ ለማጠውለግና ከጭቅጭቅ ለመዳን ሲባል ነው። ነገር ግን እነዚያ ደብዳቤዎች ሁሉ “የወደድኩሽ የሞትኩልሽ” መልዕክቶች ናቸው ወይ?  የሞት ፍርድ የተበየነባቸው ፍቶግራፎችስ ሁሉ የፍቅረኛ ሥዕሎች ነበሩ ወይ?  ወይስ የተቃራኒ ጾታ ምስሎች በመሆናቸው ብቻ ነው? እንግዲህ እነዚህን ጥያቄዎች በምንፈትሽበት ወቅት የነገሩን ግሩምነት በጉልህ እንመለከታለን።

መቼም ፍጡር ሆኖ፣ ሰው ሆኖ በአንድ ወቅት ከአንዱ ወይም ከአንዲቷ ጋር በወሲብ ያልተገናኘ፣ በአካል ያልተቆራኘ አይኖርም። ያው ዓለምን ንቆ ወይም በዓለም ተንቆ በገዳም የተቀመጠ መነኩሴ፣ መናኝ፣… ካልሆነ በቀር ተፈጥሯዊውን ሕግ ያላደረሰ አይኖርም። ለዐቅመ አዳምና ለዐቅመ ሔዋን አድርሶ ስሜታዊ ፍላጎቱን ማሟላት እንደ ወንጀል አይቆጠርም። ብሎም ቢሆን ካገኙት ጋር ሁሉ እገሌ ተእገሌ ሳይባል ወሲባዊ ግንኙነት ይከናወናል ማለት አይደለም። ታዲያ ጽዱ ወዳጅነት ስለሚባለው ቃል ለምን ለማወቅ የተሳነን እንሆናለን? ምላሹ የከበደ አይደለም። ስሜታዊ ብስለት የሌለውና ወሲባዊ ሥነ ምግባር ምን እንደሚመስል የማያውቅ ሰው የወዳጅነትን ትርጓሜ በአንድ አቅጣጫ ብቻ ይመለከታል። ብያኔው የተዛባ፣ ምስክርነቱም የተሳሳተ ነው።

እዚህ ላይ ግን አንባቢ ሊረዳ የሚገባው ጉዳይ አለ። ይኸውም “ፍቅር ይጥፋ፣ ወሲባዊ ግንኙነት ይውደም” ለማለት ያልቃጣሁ መሆኑን ነው። ፍቀር መኖር አለበት። ወሲባዊ ግንኙነትም በአካላዊ አንድነትና በመንፈሳዊ ውኅደት ጠንክሮ በፍቅር ማሠሪያነት ሕያው ሆኖ መኖር ይገባዋል።

ይሁንና ፍቅር ሲባል በእጅጉ የከበረ፣ ምስጢሩም የረቀቀ እንጂ እንደ ስኳር መቁነን ተሠርቶለት ሁሉን ለማቃመስ እንዲቻል በራሽን የሚታደል መኖ አይደለም። ወሲብም የአንድነትና የውኅደት ብሥራቱ እንጂ ካገኙት ጋር የሚወጠን አይደለም። ፍቅርና ወሲብ በየቀኑና በየሰዓቱ፣ በየወሩ፣ በየሳምንቱ ለተለያዩ ግለሰቦች እንደ ሳንቲም እየተመነዘረ የሚበተን አይደለም። እንደ ቁጠባ ሂሳብ “ዛሬ ይህን ያህል ፍቅር ተቀምጦ” እንደ ንግድ ቤትም “ዛሬ ይህንን ያህል ፍቅር ለገቢ ተይዞ፣ ሰንብቶና ከራርሞ፣ ካስቀመጡበትና ካለበት ቦታ አራጣና ትርፍ የሚሰበሰቡበትም አይደለም። ሁሉም “አይደለም” ነው።

ስለዚህም አንድ ፍቅረኛ በወዳጅነት ይዞ ቀሪውን በጽዱ ወዳጅነት መንከባከብ ያሻል። እንዲህም ሲሆን የወዳጅነት ትርጓሜ ሳይወላገድ በርቱዕነት ጸንቶ ይኖራል። ወዳጅነትም የከበረ ሊሆን ይበቃል። 

በሥልጡኑ ክፍለ ዓለም የወዳጅነት ትርጓሜ እጅግም የተጣመመ አመለካከት ዐይታይበትም። በሀገራችን ግን ይህ ገና ረዥም መንገድ የሚቀረው ይመስላል። በአንድ ቤት (አፓርታማ) ውስጥ በደባልነት የሚኖሩ ወንድና ሴት ሞልተዋል። በፅዱ ወዳጅነት የሚኖሩ። ግና ዳሩ እነዚህ ሰዎች ወደ ሀገራችን ለጉብኝት እንኳ ቢመጡ “ባልና ሚስት” ይባላሉ። ሲጋቡ ያየ ግን የለም። ምስክርነቱም የጭፍን ነው። “አረ ምኔም አይደለም፣ ጽዱ ወዳጆች ነን” ቢልም ይስቁበታል። በዋሾነት ይጠረጥሩታል። “ርግጥ ይሆናል” የሚል እንኳ የሚገኝ አይመስለኝም። ወንድና ሴት አብረው ከታዩ ሮጦ የወሲብ እማኝ መሆን ብቻ የሚቀለው ሰው ለቁጥር ይታክታል።

በጽዱ ወዳጅነት የመፈላለጉ ጉዳይ አስቸጋሪ እየሆነ መሄዱን ዘወትር ከተለያየ አቅጣጫ በሚከሰተው ሁኔታ ለመረዳት አያዳግትም። “እስቲ ዛሬ ምሳ ልጋብዝሽ፣ ቡና ላጠጣሽ” ብሎ ጉብሉ ወይዘሪቷን በንጹሕ ልቦና ቢጠይቅ እንኳ ነገሩን በቶሎ በወሲብ ላይ ታንጠላጥልና በመፍራት ግብዣውን “አሻፈረኝ” ትላለች ወይም ትቀበላለች። አንዳንዶቹ ግብዣውን “እሺ” ካሉ በኋላ ወሲብ ያልታከለበት መሆኑን ሲረዱም የሻጉራ ማየት ይጀምራሉ። “ቢንቀኝ ነው እንጂ” የሚሉም አሉ። በእነርሱ ቤት እንግዲህ “ክብርት.. የሆነችው ለወሲብ የተፈለገች ብቻ ነች ማለት ነው። ጽዱ ወዳጅነት ስለሚለው ግን ሊሰሙም ሊረዱም አያቅዱም። ነገሩን እኔም ለማውዛት አልኩ እንጂ ወሲብ ከሌለበት ሴት የሚጋብዝ ከስንት አንድ ቢገኝ ነው።

በአንድ ወቅት በኢትዮጵያ ቴሌቪዥን የኀብረ ትርዒት ፕሮግራም በተከታታይ ለተመልካች የቀረበ ጭውውት ትዝ ይለኛል። ለሁለት ወይም ለሦስት ተከታታይ እሑዶች ሳያሠልስ በረፋዱ ሰዓት የመጣው የስልክ ጥሪ ባል ሚስቲቱን ያጨቃጭቃል። እንስቷ ደዋይ የወንድ ድምፅ ካልሰማች ስልኩን መልሳ ትዘጋዋለች። ያኔ ሞባይል አልነበረምና ስልኩ ሲያቃጭል ሚስት እንደገና ተነሥታ “ሀሎ” ስትል ድርግም ይላል። በዚሁ ምክንያት ባልና ሚስት ተነታረኩ፣ ብዙ ተዳረሱ።

በአንድ ጋዜጠኛ የተደረሰው ያ ጭውውት የኀብረተሰባችንን የወዳጅነትን ትርጓሜ በተገቢው መንገድ የመፈተሽ ባህሉ ገና ያልዳበረ መሆኑን ያመለክት ነበር። ደዋይዋ ለምን ሚስቱን በቀጥታ አታነጋግርም ነበር። ምናልባት ጽዱ መወዳጅነትን የተመረኮዘ በባልደረብነት ላይ የተንተራሰ ትውውቅ ሊሆንም ይችላል። ሚስትየዋስ ገና የደዋዩ ማንነት ሳታወቅ ከሜዳ ነገር ቋጥራ፣ በጥርጣሬ ተወጥራ አራስ ነብር ሆና መገኘትን ምን አመጣው?  ይህ እንግዲህ ዘወትር በአመዛኙ ትዳር ውስጥ የሚታይ አስከፊ መልክ ነው።

ይህንና እነዚህን የመሳሰሉትን ሁኔታዎች በጥልቀት ስንመረምር “ዘመናዊ” ተብለው ለጊዜ መሠልጠን፣ ለወቅት መዘመን ምስክር ሊሆኑ ይበቃሉ የሚባሉት አንዳንድ ሰዎች እንኳ ገና የትናንት ወዲያ አዝጋሚዎች ሆነው እናገኛቸዋለን። አለባበስንና ቋንቋን ብቻ ይዘው የተቀመጡ በእሳቤና በግንዛቤ ግን የኮሰመኑ የመሰከኑ! በውኑ የሚያሳስብ ብዙም የሚያነጋግር ጉዳይ ነው። እንዴት የወዳጅነት ትርጓሜ ተወለጋግዶ ይቅር ማቃናትስ አይቻልም ወይ?  

ስለዚህ በመጀመሪያ ልናውቅ የሚገባን ግዙፉ ጉዳይ “የወንድ-የሴት ግንኙነት” ሲባል የግድ “ወሲባዊ” ተብሎ መተርጎም እንደማይኖርበት ነው። ከዚህ ጠባብ እሳቤ ራሳችንን ነፃ ማድረግ ይኖርብናል። 

ፍቅረኛ ሊኖር ይገባል። የሕይወት ተካፋይ የኑሮ ተጎዳኝ ማግኘት ይገባል። በዚያው ልክ ደግሞ የሚወዱት፤ የሚዋዋሉት፤ ከልብ የሚያጫውቱት፤ “ወዳጅ” ከየትኛውም ጾታ ሊኖር ይችላል። ሁሉንም በየፈርጁ መልበስ እንጂ ማዘበራረቅ ከንቱ ነው።

የወዳጅነትን ትርጓሜ የማወቅና መረዳት ጉልበታችን የጠነከረ መሆን ይኖርበታል። እንዲያው በአንድ አቅጣጫ ብቻ እየተመለከቱ ወልጋዳ ዳኝነትና የሐሰት ምስክርነት መስጠቱ ግን የትም ሊያደርሰን አይችልም። በወልጋዳ ዳኝነት የተዘበራረቀ ሕይወት መከሰቱ አሳዛኝ እየሆነ ሄዷል።  ይህን ልብ ማለት ያሻል።

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

To Top