አጭር ልብወለድ

ሰቆቃ

ሰቆቃዬን ለማን ልናገር­­……..

ደራሲ- አንቶን ቼኾቭ

ትርጉም- መኩሪያ መካሻ

ፀሃይዋ ልትጠልቅ ነው። ብዛት ያለው ስስ የበረዶ ብናኝ በመንገዶቹ መብራት ዙሪያ ሳያቋርጥ ይበናል። በረዶው በየቤቱ ጣሪያ፣ በፈረሶቹ ጀርባና በሰዎች ትከሻና ባርኔጣዎች ላይ በተከታታይ ይወርዳል። ጋሪ ነጂው አዮና (Iona) ነጭ ጣረሞት መስሏል። አካሉ በእጥፍ ጎብጧል፤በጋሪው ሳጥን ላይ ነፍሱን ሳያውቅ ተደፍቷል። የበረዶ ተራራ በላዩ ላይ ቢወድቅ እንኳ ከላዩ ላይ ለማራገፍ ምንም ስሜት የለውም። አሮጌዋ ባዝራ ፈረሱ ነጭ በረዶ ለብሳ፣ ነጭ መስላ ምንም እንቅስቃሴ አታሳይም። ኬክ ቤቶች ወትሮውን ለጌጥ የሚሰሩትን የዝንጅብል ኬክ መስላ ቆማለች። ሕይወት ያላት አትመስልም፤ እንጨት የመሰለ እግሯ ሹልል ያለ ቅርፅ አሲዟታል። ምናልባትም ጥልቅ የሃሳብ »ዋ»ዌ ውስጥ ያለች አስመስሏታል። ከእርሻ ሥፍራ የተለዩና በዚህ አስፈሪ ብርሃን፣ በማያስፈልግ ሁኔታና በሚጣደፉ ሰዎች መካከል የተገኘ ማንኛውም ፍጡር መቼም ለዚህ ሁኔታ መጋለጡ አይቀርም።

አዮና እና ትንሿ ፈረሱ ለረጅም ሰዓታት በዚህ ሥፍራ ቆይተዋል፡፤ ከጋሪዎች ማቆሚያ የለቀቁት ከእራት በፊት ቢሆንም እስከዚያ ጊዜ ድረስ ምንም ተሳፋሪ አላገኙም። በከተማው ላይ ጭለማ እየወረደ ነው። የመንገድ ላይ ደብዛዛ መብራቶች በሚችሉት አቅም ብርሃናቸውን እየፈነጠቁና ጎዳናውም በሁካታ መሞላት ጀምሯል።

“ባለ ጋሪው፣ ወደ ቮቦርስካያ!” የሚለውን ድምፅ አዮና የሰማ መሰለው፤ “ባለ ጋሪው!”  አለ መልሶ ተሳፋሪው።

አዮና ካለበት ነቅነቅ ብሎ በበረዶ ከተሸፈነው በአይኑ የሽፍሽፋት ቂጥ አጮልቆ አንድ ቆብ የደፋና ረ»ም ካፖርት የለበሰ መኮንን ተመለከተ።

“ወደ ቪቦሪስካያ”  ሲል ደግሞ ተጣራ መኮንኑ። “ተኝተሃል ወይስ ምንድነው? ወደ ቪቦርስካያ እያልኩ አይደል እንዴ?”

የሰማ መሆኑን ማረጋገጪያ ለመስጠት ራሱን ነቅነቅ ሲያደርግ ከትከሻውና ከፈረሱ ላይ ጭምር በረዶ ወረደ። መኮንኑ ቀልጠፍ ብሎ ጋሪው ላይ ተሳፈረ። አዮናም ፈረሱን ለመንዳት ድምፁን ከፍ አድርጎ ፈረሱን አነቃና አንገቱን ጠምዝዞ ተደላድሎ ተቀመጠ። አለንጋውን ከአስፈላጊነቱ ይልቅ ለይስሙላ በቄንጥ ወዘወዘ። አሮጌዋ ባዝራም አንገትዋን ሰገግ አደረገች፤ ከዚያም ጣውላ የመሰለ እግርዋን አጠፍ፣ ዘርጋ አድርጋ የጥርጣሬ ያህል ወደፊት መራመድዋን ቀጠለች።

በድንገት ከጭለማው ውስጥ ወደ እርሱ በጣም ቀርቦ  የሚደመጥ ጩኸት ሰማ።

“የት ነው የምትሄደው!? ወደ ቀኝ ያዝ እንጂ!”

ፈጣኑና ያማረው ጋሪ ላይ ያሉት ተሳፋሪዎች ናቸው ያስጠነቀቁት፤ “ትነዳለህ በደንብ ንዳ፣ቀኝህን ያዝ!”ሲሉ በንዴት አንባረቁበት።

ባለ ቆንጆው ጋሪ ነጂ አዮናን  በንቀት ገረመመው፣ መንገድ ላይ የሚሮጠው መንገደኛ ሳይቀር በክፉ ዓይን እየተመለከተ አንጓጠጠው። ምስኪኑ አዮና በተቀመጠበት ሳጥን ውስጥ ሆኖ ትኩስ ከሰል ላይ እንዳረፈች ድመት አቅሉን ያጣ ሆነ። ትከሻውን ግራና ቀኝ እያምታታ በዚያች ከተማ የት እንዳለና ምን እንደሚሰራ የማያውቅ እስከሚሆን ድረስ የመንፈስ ሥብራት  ውስጥ ገባ።

“እነዚህ ሁሉ አጭበርባሪዎች ሳይሆኑ አይቀሩም!ካንተጋር ሊጋጩ ወይም ላይህ ላይ ሊወጡ ፈልገዋል!ብቻ ባንተ ላይ የተቃጣ ነፍስ የማጥፋት ርምጃ ይመስላል! “ሲል ተሳፋሪው መኮንን አፌዘበት።

አዩና እያጉተመተመ ተሳፋሪውን ለማየት ዞር አለ። አንድ ነገር ሊጥልበት ፈልጎ ነበር፣ ግና የማይሰማ የለሆሳስ ድምጽ አሰማ።

“ምን አልክ?“ ሲል መኮንኑ አፋጠጠው።

አዩና በፈገግታ መልክ አፉን አሹሎና ጉሮሮውን ጠራርጎ በደከመ ድምጽ፡- “የተከበሩ!፣ ያውቃሉ…ልጄ… ከሦስት ቀን በፊት ነው የሞተው።”

አዩና ወደ ቀኝ ዞር ብሎ፡- “ማን ያውቃል፤ በኃይለኛ ትኩሳት ነው። ለሦስት ቀናት ያህል ሆስፒታል ነበር፣ ከዚያም እዚያው ሞተ። መቸም ያምላክ ሥራ ነው።”

ከጭለማው ውስጥ አንድ ድምፅ “ዙር ወዲያ፣ የሎስ ያንሳህና!” ሲል አንባረቀበት። “ዐይታይህም እንዴ፣ ወዴት እየነዳህ እንደሆነ? ዐይንህን አሰራው!”

“ንዳ!ቀጥል ንዳ“ ሲል ተሳፋሪው አዩናን አዘዘው።

“በዚህ አካሄድ ጥዋትም የምንደርስ አይመስለኝም። አለንጋህን ተጠቀምበት እንጂ!“

አዩና አንገቱን መዞና መቀመጫው ላይ ተደላድሎ ከተቀመጠ በኋላ አለንጋውን በጠነነ ሁናቴ አወናጨፈ። ወደ ኋላ ዞር፣ ዞር እያለ ተሳፋሪውን ቢመለከትም ተሳፋሪው ግን ዐይኑን ጨፍኖ እሱን ላለመስማት ፍላጎቱን ገድሎ ተኮፈሰ። ተሳፋሪው መኮንን መድረሻው ስፍራ ላይ ደርሶ ከጋሪው እንደወረደ አዩና ፈረሱን ግሮሰሪው ፊት ለፊት አቁሞ እንደ በፊቱ ጎብጦና እንቅስቃሴ አልባ ሆኖ ተቀመጠ። ቀዝቃዛው በረዶ እሱንና ፈረሱን አንድ ላይ ጠፍሮአቸው አስቀራቸው… ሰዓት አለፈ፣ ሌላም ተጨማሪ ሰዓት እንዲሁ ነጎደ…

በመሃሉ ሦስት ወጣት ጎረምሶች እየተጨቃጨቁና በበረዶ የተያዘውን ቦት ጫማቸውን እያራገፉ ወደ ጋሪው ወጡ። ከመሃላቸው ሁለቱ ረጃጅምና ቀጫጭን ሲሆኑ፣ ሦስተኛው ግን አጭርና መፃጉዕ ነው።

“ባለ ጋሪው!ወደ ፖሊዜይስኪ ድልድይ“ ሲል መፃጉዑ ወጣት በሚቆራረጥ ድምፀት ጮሆ ጠየቀው። “ሃያ ሳንቲም ለሦስታችን!“ ዋጋውን ቆርጦ ነገረው።

አዩና እንደተለመደው በደከመ ድምፀት መስማማቱን ገለፀ። በእርግጥ ሃያ ሳንቲም ተገቢው ክፍያ አለመሆኑን ቢያውቅም የመደራደር አቅም አልነበረውም። ተሳፋሪ ማግኘቱ እንጂ አንድ ሩብልም ሆነ አምስት ሳንቲም ለእሱ ያው ናቸው፡፡ ሦስቱ ወጣቶች ለሁለት ተሳፋሪ በተዘጋጀው ጋሪ ላይ ወጥተው ለመቀመጥ ተዘጋጁ። የትኞቹ እንደሚቀመጡና የትኛው ደግሞ መቆም እንዳለበት በሚመለከት እርስበርስ መከራከሩን ተያያዙት። ከብዙ ጭቅጭቅና ንትርክ በኋላ መፃጉዑ ወጣት ትንሹ በመሆኑ ቆሞ እነዲሄድ ተወሰነበት።

“እንጓዘው እንግዲህ” አለ መፃጉዑ ሥፍራውን ከአዩና ጅርባ እንደያዘ። ቀጥሎም “ግረፍ እንጂ! ደግሞ ምን አስቀያሚ ባርኔጣ ነው ያደረከው! ይህ ባርኔጣ በመላዋ ቅዱስ ፒተርስበርግ የበሰበሰ ብቸኛው ባርኔጣ ሳይሆን አይቀርም!” አለው።

አዩና እምብዛም በአባባሉ ሳይናደድ “ለእኔ ይመቸኛል” አለ በቀዘቀዘ ስሜት።

“ለእኔ ይመቸኛል?! እባክህ ፈረስዋን ግረፍ! ይህን ሁሉ መንገድ በዚህ ሁኔታ የምንዘልቀው ይመስልሃል፣ ይመስልሃል ወይ? የጆሮ ማሞቂያ ፈልግሃል መሰል?”

በመሃሉ “ ጭንቅላቴ ሊፈርስ ነው “አለ አንዱ ቀጭን ልጅ።

“ዱማሶቭቫስካ መንደር ትላንት አራት ጠርሙስ ኮኛክ ጨርሰን እራሴን ፈለጠው።“

“ለምን እንዲህ ትዋሻለህ “ሲል አጉተመተመ ሌላው ቀጭን ልጅ።“ ካለምንም ሃፍረት ትዋሻለህ” አለው ጨመር አድርጎ።

“አምላክ ምስክሬ ነው፣ ዕውነቴን ነው የተናገርኩት!”

“ያንተ ውሸት ደግሞ የመሬት ትል ሲያስለው ሰማሁ ከማለት የባሰ ነው።”

አዩና በሹፈት መልክ ፈገግ እያለ “አይ እናንተ ወጣቶች” አላቸው።

“ኧረ ባክህ አንተ ሰው ንዳው እንጂ! አትነዳውም?” ሲል መፃጉዑ በንዴት ጦፈ። ቀጠለ “እንዲህ ነው የምትነዳው? አለንጋህን ተጠቀምበት እንጂ፣ አንተ አስፈሪ ቁራ! ፍጠን አንተ ሰይጣን! በደንብ ግረፍ ፈረስህን!” ሲል ወረደበት።

ከኋላው አዩና የመፃጉዑውን ወጣት ንቅናቄና የሚንተባተብ ድምፅ ሰማ። አዩና የሚወርድበትን ዕርግማን እያዳመጠና ብቸኝነት ውስጡን ሰቅዞ ይዞ አንገላታው። መፃጉዑ ስድብና ጩኸቱን እያከታተለ ወረደበትና ማሳሉን ጀመረ። ሁለቱ ወጣቶች ስለ አንዲት ናዴ»ዳ ፔትሮቭና ስለ ተባለች ወይም ስለሌላ ማውራታቸውን ቀጥለዋል፤ ዐዩና ዞር ብሎ ተመለከታቸው፤ ወሬያቸው በመሃል ፋታ ሲያገኝ እንደገና አዩና ወደኋላ ዞር ብሎ፡-

“ታውቃላቸሁ… ልጄ… ታውቃላችሁ፣የወለድኩት ልጄ ከሶስት ቀን በፊት ነው የሞተው”።

“እባክህ  ሁላችንም ሙዋቾች ነን፣ አታካብድ! “አለ መፃጉዑ ሳሉን ከጨረሰ በኋላ ከንፈሩን እያሞጠሞጠ።

“አፍጥነው እንጂ! እስከመቼ ነው እንዲህ የምንጉዋተተው። መቼ ይሆን እዚያ የምንደርሰው?”

“ጆሮው ላይ አንድ ማበረታቻ ስጠው!” አለ አንድ ሌላ ድምፅ።

“ትሰማለህ አንተ አሮጌ ቁራ! የምንልህን ካልሰማህ አንገትህን ነው የማበርልህ! ካንተ ዐይነቱ ጋር ከምንጉዋተት በእግራችን በሄድን ይሻለን ነበር! እየሰማኸኝ ነው አንተ አሮጌ አውሬ? ለምንልህ ነገር ቁብም አትሰጥ አይደል?”

“እንዴት ያላችሁ መልካም ልጆች ናችሁ!” አላቸው ዐዩና። “እግዚአብሐር ይባርካችሁ!”

“ጋሪ ነጂው! ለመሆኑ አግብተሃል? “ሲል ጠየቀው ከሁለቱ ቀጫጭን ልጆች አንዱ።

“ማን እኔ! ምን አይነት ልጆች ናችሁ?” ብሎ አዩና ሳቁን ለቀቀ። “እናት መሬት ብቻ ናት የእኔ ሚስት ለአሁኑ… የቀብሬ ሥፍራ ማለቴ ነው። የእኔ ልጅ ሄደ፣ ሞተ…አያችሁ… እኔ ግን ይሄው አለሁ…የሚገርም ነገር ነው፣ መላከሞት በስህተት ሌላ በር አንኳኳ… ወደ እኔ ከመምጣት ይልቅ ወደ ልጄ ሄደ…”

ልጁ እንዴት እንደሞተበት ለመናገር ወደ ተጉዋዞቹ ወደ ኋላ ዞረ። በድንገት ግን መፃጉዑ በረጅሙ ተንፍሶ መውረጃቸው ላይ መድረሳቸውን ተናገረ። ዐዩና ሃያ ሳንቲም በእጁ ላይ እያንቃጨለ ጅራሬዎቹን ወጣቶች በትኩረት መመልከት ቀጠለ። በጨለማው መንገድ ገብተው ከዓይኑ እስከሚሰወሩ ድረስ ቡዝዝ ብሎ ተከታተላቸው።

አሁን ሌጣውን ቀርቷል፤ ዝምታ ዳግም ጀቡኖት ብቻውን አስቀረው… ለተወሰነ ጊዜ ፋታ ሰጥቶት የነበረው ሰቆቃ ከቀድሞው ይበልጥ ዳግም ተንሰራፋበት… የዐዩና የተሸበሩና የተሰቃዩ ዓይኖች ከግራና ከቀኝ የሚንጠራወዙትን ሰዎች እየቃኘ ምናልባትም ከነዚህ ሁሉ ሰዎች መሃል ጊዜ ወስዶና ቆም ብሎ የሚሰማው አንድ ሰው ሊኖር እንደሚችል ተስፋ አደረገ። ዳሩ ግን ሁሉም ወደ ራሱ ጉዳይ የሚቻኮል እንጂ አዩናንና የአዩናን ሰቆቃ የሚያዳምጥ አልነበረም… ሰቆቃው ግዙፍና ድንበር የለሽ ነው። የዐዩና ደረት ተከፍቶ ቢታይ የታፈነው ሰቆቃ ፈንድቶ ወጥቶ ዓለምን ያጥለቀልቃት ነበረ፤ ዳሩ ግን ማንም ቁብ የሰጠው አልነበረም። በውስጡ ያመቀው ሰቆቃ ግን ለማንም የሚታይ አልሆነም።

አዩና እግረ መንገዱን አንድ የመንገድ ፅዳት ሠራተኛ አግኝቶ ከእሱ ጋር ወሬ ጀመረ።

“እኔ የምልህ፣ ስንት ሰዓት ሆነ!?” ሲል ጠየቀ።

“ሦስት ሰዓት አልፏል። እዚህ መቆም አይቻልም፣ ቀጥል ወደፊት!”

አዩና ወደፊት ጋሪውን አነቃነቀ፣ እጥፍጥፍ ብሎ ጎብጦ ውስጣዊ ሰቆቃውን ማዳመጥ ጀመረ… ለሰዎች ሁኔታውን ማመልከት እርባና ቢስ ነው ሲል አሰበ… ከገባበት ኃይለኛ የውስጥ ህመም በመንቃት አምስት ደቂቃ ከማለፉ በፊት ጋሪው ላይ ቀጥ ብሎና አንገቱን አቅንቶ ልጉዋሙን ነቀነቀ።

“ወደ ጋሪዎች ማሳደሪያየ ልመለስ” ሲል ለራሱ ተናገረ። “ወደ ጋሪዎች ማደሪያ፣ መጭ!”

አሮጌዋ ባዝራ ስሜቱን ያገኘች ይመስል እያነከሰች ጉፍ ጉፍ ማለትዋን ጀመረች። ከአንድ ሰዓት ተኩል በኋላ፣ ዐዩና ከአንድ ትልቅ ቆሻሻ ምድጃ አጠገብ ራሱን አገኘ። ሰዎች በምድጃው ቆጥ፣ በወለሉና ጠረዼዛዎቹ ላይ ተጋድመው ያንኮራፋሉ። ሥፍራው ተጨናንቆ በሚያስጠላ ሽታ ታውዶአል። ዐዩና ያንቀላፉትን ሰዎች ከተመለከተ በኋላ የራሱን የመኝታ ሥፍራ አደላድሎ በጊዜ ወደ ቤት መመለሱ እየቆጨው ጋደም አለ።

“የአጃየን ወጪ እንኳ የሚሸፍን ገንዘብ አላገኘሁ” ሲል በሃሳብ ተብሰለሰለ። “ለዚህ ነው ማንነቴ እንዲህ  ዝቅ ያለው። ለማንኛውም ሥራውን የሚያውቅ ሰው… በቂ ምግብ ያለው ሰውና ፈረሱ የሚቆረጥመው በቂ እህል ካለው ምንጊዜም መልካም ነው።”

በአንዱ ጥጋት የተኛው ዋርዲያ ከመኝታው እየተንጎላጀጀ ተነስቶ ውሃ ወደ ያዘው ማድጋ ሄደ።

አዩና ቀና ብሎ “ጠማህ እንዴ|?” ሲል ጠየቀው።

“የጠማኝ ይመስላል አይደል?”     

“ይሁን እሰቲ… ጥምህን ያርካልህ… አውቀሃል እንዴ? ልጄ እኮ ሞተ። በዚህ ሳምንት ነው መሞቱን የሰማሁት፣ ሆስፒታል ገብቶ… ወይኔ የኔ ውድ ሞቶ አረፈው!”

ወደ ወጣቱ ጥበቃ ሠራተኛ እየተመለከተ ስለነገረው የልጁ ዜና እንዴት እንደተሰማው ለማወቅ ፈለገ፤ ዳሩ ግን ዘበኛው ብዙም ከቁብ ስላልቆጠረው ምንም አስተያየት አልሰጠውም። እንዲያውም ብርድልብሱን ስቦ ራሱን ተከናንቦ ለጥ ብሎ ተኛ። ሽማግሌው ባለ ጋሪ በረጅሙ ተንፍሶ የራሱን መተኛ ጥጋት አመቻቸ። ወጣቱ ጥበቃ የውሃ ጥሙን ለመቁረጥ እንደጓጓ ሁሉ ሽማግሌው ወሬ ለማውራት ጉዋጉቶ ነበር። እንግዲህ ልጁ ከሞተ አንድ ሳምንት ሆነው። ስለሁኔታው ከማንም ጋር አውርቶ ውስጣዊ ሰቆቃውን ለማካፈል አልተቻለውም። ሠከን ያለ ረጅም ወሬ ለማውራት ፈልጓል፤ እንዴት ልጁ እንደታመመ፣ እንዴት በህመሙ እንደተሰቃየ፣ በመጨረሻም ምን እንደተናገረና ህይወቱ እንዳለፈች…ስለ አቀባበሩ ሁኔታ፣ ወደ ሆስፒታል ሄዶ ልብሶቹን እንደሰበሰበ በዝርዝር ለማውራት ፈልጓል። እገጠር ቤቱ ልጁ አኒስያን ትቶ ነው የመጣው… ስለ አኒስያም ማውራት የግድ ይለዋል። ብዙ ነገሮችን አያይዞ ማውራትና የውስጡን መተርተር። አድማጩ ታዳሚ በሀዘን እየቃተተ፣ በሀዘን ሲያንጎራጉር በእዝነ ሂሊናው ታየው። ሌላም ነገር ታየው፣ ከሴቶች ጋር የውስጡን ማውራት። “ሴቶች ምስኪን ቡቡዎች ናቸው” አለ ለራሱ፤ “የተወሰኑ ቃላት ብቻ ይበቃቸዋል በእኔ ሰቆቃ ዕንባ በዕንባ ሲሆኑ መመልከት” የሚል ምስል በአእምሮው ተከሰተ።

ከዚያም “እስቲ ሄጄ ፈረሴን ልመልከት” ሲል አዩና አሰበ። “መኝታ  እንደሆን ይደርሳል …” አለ ለራሱ።

ወዲያው ኮቱን ላዩ ላይ ደርቦ ፈረሱ ወዳለበት አመራ። ስለ ልጁ ጉዳይ ለአንድ ሰው የሆዱን ዘርግፎ ቢናገር ደስ ይለው ነበር፡፡ ስለ ልጁ ባሰበ ቁጥርና ያ መልኩ ሲከሰትበት ሊቁዋቁዋመው የማይችለው አሰቃቂ ህመም ይሰማዋል።

“እያመነዠክሽ ነው?” ሲል ፈረሱን እየጠየቀ የሚያበሩትን የፈረሱን ዓይኖች ተመለከተ። “በይ ቀጥይ! አመንዥጊ… ለአጃ የሚሆን ገንዘብ ስላልሰራን ድርቆሹን ነው የምንበላው… አሁንስ አንቺን መንዳት ዕድሜዬ አልፈቀደልኝም፣ አርጅቼያለሁ…እኔ ሳልሆን ልጄ ነበር መንዳት የነበረበት… አሁን እሱ  ትክክለኛው ነጂሽ መሆን የነበረበት  እሱ ነበር… በህይወት ቢኖር ኖሮ…”

አዩና ለጥቂት ጊዜ በዝምታ ቆዝሞ- “ውድዋ ፈረሴ፣ ዐየሽ እንዴት መሆን እንደነበረበት… ከእንግዲህ ልጄ ከዝማ ኤይኒች የለም… መላከሞት ቀደመው ልጄን። እንዲያው ለነገሩ ውርንጭላ ቢኖርሽ፣ ያው አንቺ የወለድሽው ውርንጭላ መሆን አለበት። ግን በድንገት ይህ ውርንጭላ ሄዶ ሞተ እንበል ማዘንሽስ ይቀራል? አታዝኝም?” ሲል ፈረሱን እያስተዛዘነ ዳሰሰ።

አሮጌዋ ፈረስ እያመነዠከች፣ የሚለውን እያዳመጠች፣ በጌታዋ እጅ ላይ ረጅም ትንፋሽዋን ለቀቀች።

አዩና በውስጡ ያለውን ሁሉ ዘርግፎ ለፈረሷ ነገራት።

  (ይህ አጭር ልብ ወለድ ለመጀመሪያ ጊዜ የታተመው በፒተርስበርግስካያ ጋዜጣ ላይ በጥር 25፣ 1886 እ.ኤ.አ የገና ታሪኮች በሚለው ዓምድ ስር ነበር። ሌቭ ቶልስቶይ አንብቦት ቼቭ የፃፈው ድንቅ ታሪክ ብሎ አሞካሽቶታል።)

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

በብዛት የተነበቡ

To Top