አጭር ልብወለድ

ጥልቅ ዐይኖች

ቀኑ ቅዳሜ ከሰዓት በኋላ ነበር። ከጎላ ሰፈር ተነስቼ በተክለሃይማኖት በኩል የመንገዱን ቀኝ ዳር ይዤ ወደ መርካቶ እጓዛለሁ። ልጅ፣ አዋቂው፣ ሽማግሌውና አሮጊቱ ኑሮውን ለማሳካት ይሁን ወይም ዝም ብሎ አይታወቅም ላይ ታች ይላል። የኔ ቢጤው ለማኝ፣ ሲጋራ፣ ቆሎና መፋቂያ ሻጩ በእግር መንገዱ ዳር ላይ አልፎ አልፎ ቁጭ ብለዋል። የሰው ብዛትና የመኪናው ትርምስ ያደናግራል። አንድ ዐይነስውር ለማኝ ‘ስለሚካኤል!’ እያሉ ሲለምኑ ስሰማ ደሞዝ ከተቀበልኩ ገና ሁለት ሳምንት ያልሞላኝ መሆኑ ትዝ አለኝ። ኪሴ የቀረችኝ ገንዘብ ትንሽ ነበረች። “ደቂቃው፣ ሰዓቱ፤ ቀኑና ዓመቱ ይሮጣል፤ የደሞዝ ቀን ግን ለምን ቶሎ ቶሎ አይደርስም?” በማለት አንድ ተፈላሳፊ ጓደኛዬ የተናገረው ትዝ አለኝና ነገሩ እውነት ሳይሆን አይቀርም ብዬ አሰብኩ።

 አባባሉ እየገረመኝና ጊዜውን እየረገምኩ ያለሁበት ወር እንዴት እንደሚገፋ በመከፋት ስሜት እያሰላሰልኩ ስሄድ ከፊት ለፊቴ አንድ ሰው ገረፍ አድርጐ አየኝና አለፈ። ወዲያውኑ ምልስ አለና አተኩሮ ተመለከተኝ። እኔም የማውቀው መሰ .. ሰለኝ። የት እንደማውቀው ግን አላስታወስኩም። አስተያየቱ ብቻ ዐይኔን ያዘኝ።

ለማስተዋልና ለማሰብ ጊዜም አልሰጠኝ። ‘ተሾመ!’ አለና ጥምጥም አለብኝ። በመደናገርና በይሉኝታ እኔም አቅፌው ‘ታዲያስ … እንደምን ነህ’ እያልኩ ጀርባውን ጠበጠብኩት። ተላቀቅን።

ግራ እጁን ትከሻዬ ላይ ጣል አድርጐ ቀኝ እጄን በቀኝ እጁ ጨብጦ እየሳቀ ስለ ጤንነቴ ሲጠይቀኝ፣ ሰላምታውንና ናፍቆቱን ሲያዥጐደጉድልኝ ፊቱን ለማስታወስ እየሞከርኩ ‘ደህና ታዲያስ . . አለን’ ብቻ ሆነ መልሴ:: የምናገረው ጠፋኝ:: ሰላምታዬ ስለቀዘቀዘበትና ሁኔታዬ ትንሽ ግራ ስለአጋባው ትኩር ብሎ ሲመለከተኝ ከዓይኖቹ ውስጥ የተደበቁት ምስጢረኛ ጨረሮች ተፈንጥቀው ወጥተው መልዕክታቸውን አደረሱልኝ። ልቤ ከውስጥ ድው! ድው! ሲልና የተደበቀው የሰውየው ማንነት ከአእምሮዬ ጓዳ ወጥቶ ቀስ በቀስ ሲገልጽልኝ መላው ሰውነቴ ሲርነዘነዝና ሲፍነከነክ ተሰማኝ። አወቅሁት!! አያሌው ነው። አያሌው ቢጩ! አብሮ አደጌ፤ የጥንቱ የጠዋቱ ጓደኛዬ። ከአስራ ስምንት ወይም ከሃያ ዓመት በፊት ትምህርቱን አቋርጦ ወታደር ሆኖ ተለይቶኝ ነበር። ‹‹አዩካ!!›› አልኩና እኔም በተራዬ ተጠምጥሜበት በስሜትና በናፍቆት አገላብጨ ሳምኩት። የበረሃና የውትድርና ኑሮው ሳይሆን አይቀርም መልኩ በፍፁም ተለውጧል። ከድሮ ጓደኞቻችን መካከል ሁላቸውም ቢያዩት ባላስታወሱት ነበር። እኔ ግን አስታወስኩት። ምክንያቱን ስፈልግ የጥንቱ የልጅነታችን ሁኔታ ሁሉም ነገር ትዝ አለኝ።

 አያሌው ከእኔና ከጓደኞቼ ሁለት ወይም ሶስት ዓመት በዕድሜ ይበልጠናል። ከእሱ ጋር የጠበቀ ጓደኝነት ስመሰርት የአስራ ሁለት ዓመት ልጅ ነበርኩ። እኔና ጓደኞቼ ስናበሽቀው ‘አያሌው ቢጩ’ የምንለው ስለሚበሽቅልን ነው እንጂ አያሌው የቢጩነት ባህርይ አይታይበትም ነበር። የእኔና የአያሌው ጓደኝነት የተዘበራረቀ ባህርይ ነበረው። አንዳንድ ጊዜ በተለይ እኔን ከሌሎቹ ለይቶ ያጠቃኛል። አንዳንዴም ሁኔታውን ሳይ ደግሞ የሚወደኝም ይመስለኝ ነበር። ሌላ ጉልበተኛ ሲመታኝ አይወድም። በእኔ ምክንያት ከብዙ ልጆች ጋር ይጣላ ነበር። ነገር ግን እኔንም ሆነ ጓደኞቼን ስለሚመታ እንፈራዋለን።

 የአያሌው ቤተሰቦች ችግር ይኑርባቸው አይኑርባቸው አላውቅም። ግን ሁልጊዜ ይርበዋል። በዚህ የማዝንለት ይመስለኛል። ቆሎም ሆነ ዳቦ ወይም ሌላ የሚበላ ነገር ከቤት ከአገኘሁ አምጥቼ እሰጠዋለሁ። ይህ ልማድ እየቆየ ሲሄድ ‘ግብር’ ሆነና ቁጭ አለ። ሲርበው ወይም ሲያሰኘው አምጣ የማይለው ነገር የለም። እምቢ ያልኩ እንደሆነ ያጋጨኛል።

ትዝ ይለኛል አንድ ክረምት ላይ ለመጀመሪያ ጊዜ ለአያሌው ምንም ነገር ለማምጣት አሻፈረኝ አልኩ። አያሌው ተናዶ ሊደበድበኝ ሲያሯሩጠኝ አመለጥኩት። አንድ ሳምንት ከግቢ ሳልወጣ ከትንንሽ ልጆች ጋር ስጫወት ከረምኩ። ግቢ ውስጥ መዋሉ በጣም ሰለቸኝ። ብይና ጢብጢብ ጫወታው፤ በአያሌው መሪነት የሚካሄደው ዙረት፣ ሰው አጥር ላይ እየተንጠለጠሉ የኮክና የወይን ዘረፋ አስደሳች ስለነበር ናፈቀኝና ግብር መስጠቱን ያለውዴታዬ ቀጥዬ ውጭ ከሚውሉት እኩዮቼ ጋር ተቀላቀልኩ።

 ብዙውን ጊዜ ለአዩካ ‘ግብር’ የምወስደው እናቴን ለምኜ፤ እምቢ ካለችኝ በግድ አስቸግሬና ተጨቃጭቄ ወይም አልቅሼ ነበር። እናቴ በጣም ሳስቸግራትና ብዙ ሳለቅስባት አትጨክንምና የምፈልገውን ታደርግልኝ ነበር።

 ከሁሉም ልዩ የሆነው ቂጣ አስጋግርና (አያሌው ቂጣ በጣም ይወዳል) ገና ከምጣዱ ሲወጣ ተስገብግቤ ከእናቴ ነጥቄ ሲያቃጥለኝ ከጭንቅላቴ በላይ ከፍ አድርጌ እይዘውና እንደ ወላይታ ጭፈራ እጄን እያርገበገብኩ ከግቢያችን ወጥቼ ሩጫዬን እቀጥላለሁ። እናቴ ከኋላዬ እየተከተለችኝ ግራ በተጋባ ጩኸት ‘ተሼ! ተሾመ! የት … የት ትሄዳለህ? ና ተመለስ … ስትልና ርቄ ስሄድም በመለማመጥ ድምፅ ስትጠራኝ ማን ሰምቷት! በልቤ ‘ከአንቺ የበለጠ የምፈራው ጌታ አለኝ’ እያልኩ ወደ ፊት እገሰግሳለሁ።

አዩካ ‘ግራዋ’ ሜዳ ብዙ ጊዜ ኳስ ከምንጫወትበት አጠገብ ካለው የሾላ ዛፍ ሥር ቁጭ ብሎ ይጠብቀኛል። ተንደርድሬ ትኩሱን ድፍን ቂጣ አስረክበዋለሁ። በእጁ ያዝ ሲያደርገው ያላቃጠለው እንደሆነ ‘የት አባክ አቆየኸው!’ ብሎ ያፈጣል። በገዛ ዳቦዬ ልብ ልቡን እንደሚሉት በልቶ እስኪጨርስ እየተቁለጨለጭኩ አየዋለሁ። ምንም አያቀምሰኝም።

አንድ ቀን አባቴ ስለነበር በትዕዛዝ እንዳመጣ የተነገርኩትን ቂጣ ቶሎ ልወስድለት አልቻልኩም። አቆይቼ የቀዘቀዘውን ይዤለት ሄድኩ። ‘ስትልሰው ቆይተህ ነው’ ብሎ አንድ ጥፊና አንድ ካልቾ አቀመሰኝ። ስትልሰው ቆይተሃል ማለቱ ፈገግ ቢያሰኘኝም መመታቴና ለረጅም ጊዜ ለእሱ ገባሪ መሆኔ አናደደኝ። ስፈራ ስቸር ‘አሁንስ አበዛኸው’ አልኩት። ማጅራቴን ይዞ በጡጫ ሊያቀምሰኝ ሲል እንደምንም ተወራጭቼ ከእጁ አመለጥኩና ድብልብል ወፍራም ድንጋይ አነሳሁ። አያሌው ያለበት ሁኔታ አዝማሚያው ስላላማረው እሱ ድንጋይ ለማንሳት ግራና ቀኝ ወደ መሬት ሲያማትር ሳይቀድመኝ ልቅደመው ብዬ ጠጋ አልኩና በያዝኩት ድንጋይ አንድ ሁለቴ አጠቃቀስኩና በሶስተኛው ተሸማቆ ፊቱን ሲያዞር ያለ የሌለ ኃይሌን ተጠቅሜ ከጀርባው በታች ወገቡ አካባቢ አቀመስኩት። ፊቱን ወደሰማይ ቀስሮ ወገቡን ወደ ውስጥ ለምጦ ድንጋዩ ያረፈበት የወገቡ አካባቢ ቀኝ እጁን የኋሊት አዙሮ በመያዝ ‘እእ!እእ!’ እያለ ሲጮህ እግሬ አውጭኝ ብዬ ቤቴ ገባሁ።

 ለሁለተኛ ጊዜ ለጥቂት ቀናት ከግቢያችን ሳልወጣ ቆየሁ። ደግነቱ በዚያው በተጣላን ሰሞን ትምህርት ቤት ለሁለት ሳምንት ለፋሲካ መዘጋቱ በጀኝ እንጂ መግቢያና መውጫ የለኝም ነበር። አያሌው እንደማይለቀኝ አውቀዋለሁ። ስወጣ ወይም ስገባ አድብቶ ጠብቆ አፈር ድሜ ነው የሚያስበላኝ። ለአባቴ መናገር ፈራሁ። በጓደኖቼና በእኔ መካከል በሚደረገው ጠብ ቤተሰቦቼን ወይንም ማንኛውንም ዘመድ ማስገባት አልፈልግም። አባቴ ቢሰማም ‘አርፈህ ትምህርትህን ብታጠና ይህ ሁሉ አይደርስም’ ብሎ መልሶ እኔኑ ነበር የሚያጋጨኝ! ቀደም ሲል ከሌላ ልጅ ጋር አንዴ ተጣልቼ ጥሩ ትምህርት ወስጃለሁ። ለማንም ሳልናገር ዝም አልኩ።

 ግቢው ውስጥ መዋል አሁንም በጣም ሰለቸኝ። ውጪው ናፈቀኝ። አንድ ቀን የፈለገው ይምጣ አልኩና ወጣሁ። አያሌው ቢነካኝ አሁንም አለቀውም ስል ከራሴ ጋር ተማምዬ ጥሩ ድንጋዮች በግራና በቀኝ ሱሪ ኪሴ ከተትኩና በቄንጥ አረማመድ ግን በግማሽ ልብ ወደ ግራዋ ሜዳ አመራሁ።

 አዩኩና ጓደኞቼ ኳስ ይጫወታሉ። ጨዋታው ሞቅ ብሏል። ሁሉም በስሜት ይጮሃሉ። የእኔን መምጣት ሲያዩ ጨዋታቸውን አቆሙ። ሁሉም ነገር ፀጥ አለ። ምናለ አርፈው ጨዋታቸውን ቢቀጥሉ ብዬ ሁሉንም በልቤ ረገምኳቸው። ጓደኖቼ ዐይናቸውን ባለማመን አንዴ እኔን አንዴ ደግሞ አዩካን በጥያቄና በግራሜ መልክ ይመለከቱን ጀመር። የእኔ ድፍረት ያስገረማቸው አንዳንዶቹ የማድነቅና የመቁነጥነጥ፤ ሌሎች ደግሞ የደስታ ይሁን የቅሬታ ምንነቱ የማይታወቅ የተቆጠበች ፈገግታ ይታይባቸዋል። ወይኔ ረገጠው ብለው የፈሩልኝም አሉ። በፈሪነቱ የታወቀው ከተማ ‘ዱድማው’ እግሩ ይንቀጠቀጣል። ከሁሉም እኔ ልደበደበው የፈራው እሱ ነው። ከአንድ ሳምንት በፊት ተጣልተን አፍንጫውን ያደማሁት ‘ሙሉ ቃጭሉ’ ልደበደብ ስለሆነ ደስ ብሎት ትዊስት ይደንሳል፣ እግሩን ወደ ግራና ወደ ቀኝ እያወናጨፈ። ‘ቆይ ጠብቅ’ አልኩኝ በልቤ፤ ለሁለተኛ ጊዜ አፍንጫውን እንዴት እንደማደማው እያሰብኩ…

 አያሌው እንዳየኝ ወደ ቆምኩበት አቅጣጫ ፈጠን እያለ መጣ። ልሩጥ ወይስ ልቁም እያልኩ ከራሴ ጋር ተሟገትሁ። ‘ቁም! አትሩጥ! ‘ የሚለው ውስጣዊ ስሜቴ አሸነፈ መሰለኝ ካለሁበት ንቅንቅ ሳልል ቀኝ እጄን ኪሴ ውስጥ ባለው ድንጋይ ላይ አሳርፌ በተጠንቀቅ ጠበቅሁት። አያሌው እንዳየኝ ወደቆምኩበት አቅጣጫ ፈጠን እያለ መጣ። አያሌው አለመሮጤና እርጋታዬ አስገርሞት ቀረበኝና ከየት እንዳመጣቸው በማይታወቁ እንደ ጦር በሚዋጉ ትናንሽ ዐይኖቹ በንዴት እያየኝ ውስጤን የሚመረምርና ድፍረቱን ከየት እንዳመጣሁት የሚጠይቀኝ መሰለኝ። ከዚያ በፊት ሁልጊዜ የማያቸው ዐይኖቹ ልዩ ጥልቀት ያላቸውና መልዕክት የሚያስተላልፉ፣ ብርሃን የሚፈነጥቁ መሆናቸውን ለመጀመሪያ ጊዜ ተገነዘብኩ። እንባ የሚቋጥሩ የሚመስሉት ትናንሽ ዓይኖቹ ክብልብል እያሉ ሲመረምሩኝና ጠልቀው ገብተው የአእምሮዬን ጓዳ ሲፈትሹ በአመለካከቱ ግራ ተጋባሁና ድንግርግር አለኝ። እኔና አያሌው ለምን ተፋጠን እንደቆምን ፈፅሞ ረሳሁት…

ከብዙ ዓመታት መለያየት በኋላ ሻምበል አያሌውን ሳገኘው በመልኩ ልለየው አልቻልኩም። ላስታውሰው የቻልኩት በእነዚያ ልዩ ዐይኖቹ ነበር። መንገድ ላይ ቆመን ከምናወራ ሻይ እንጠጣ ተባባልንና ወደ አንድ ቡና ቤት ጎራ አልን። የተረፈችውን የወር መግፊያ ብሬን ፈረድኩባትና ሁለታችንም ድራፍት ያዝን። ‘ለጤናችን’ አልንና ስለ ሰሜኑ ፍልሚያ፣ የጥንቱን የልጅነት ትዝታ ከድራፍቱ ጋር ኮመኮምነው። በጨዋታችን መሀል አያሌው ‘መጀመሪያ አላወከኝም ነበር፤ ለመሆኑ ቆይተህ እንዴት አስታወስከኝ? ሲል ጠየቀኝ።

 ‘በዐይኖችህ’ አልኩት።

‘እንዴት በዐይኖቼ!?’ ግራ ተጋብቶ ድንግርግር ብሎት ጮክ ብሎ ጠየቀኝ። እስክመልስለት ድረስ ደስ በሚልና በሚያስቅ ሁኔታ ዐይኖቹን ወደ ላይ ወደ ታችና ወደ ጎን እያስለመለመ የገዛ ዐይኖቹን ለማየት የፈለገ መሰለ። ግን የማይቻል ነገር ሆነበት። እርግጠኛ ነኝ አጠገቡ ወይም ኪሱ ውስጥ መስታወት ቢኖር ኖሮ ወዲያውኑ አውጥቶ ዓይኖቹን ከማየት አይመለስም ነበር። ሳቄን እንደምንም አፍኘ ያዝኩና የድሮውን ሁኔታችንን በተለይ አብረን ቆመን ተፋጠን እስከተያየንበት ጊዜ ድረስ ያለውን ተረኩለት። ዐይኖቹ ተናጋሪዎችና ጥልቀት ያላቸው መሆናቸውን ያቺ ተፋጠን የቆምንባት ደቂቃና ሁኔታ ምን ጊዜም እንደማልረሳው ነገርኩት።

 ‘ሆሆይ! ምን ዓይነት ታሪከኛ ሰው ነህ፣ የምታወራው ሁሉ እንግዳ የሆነ ነገር ነው’ አለኝ።

‘የዚያን ቀን ሳትመታኝ የቀረህበት ምክንያት እስከዛሬ እኔና ጓደኞቼ ስንገናኝ ያስቀናል’ አልኩት።

 ‘ምን ነበር? እረሳሁት’ አለኝ። እንደማይረሳት አውቃለሁ። ከዚያ በኋላ ከጓደኞቻችን ጋር እያነሳንበት እናበሽቀው ነበር።

 ʻዛሬ ስቅለት ስለሆነ አልመታህም’ ነበር ያልከኝ ብዬ እየሳቅሁ ነገርኩት። ድራፍቱን ጐንጨት እያደረገ ስለነበር ሳቅ አፈነውና አፉ ውስጥ የነበረውን ቢራ ‹‹ቡፍ›› ብሎ ተፋው። ቡና ቤቱ ውስጥ የነበረው ጠጪ ሁላ እኛ ላይ አፈጠጠ። አያሌው ሆዱን ይዞ ይንፈራፈራል።

እኔም የእሱ ተጋባብኝና አብሬው መሳቄን ቀጠልኩ። ይመለከተን የነበረው ሰው ሁላ ‘ሞቅ ብሏቸው’ ነው ብለው መሰለኝ ወደየግል ጨዋታቸው ተመለሱ። እኛን ግን እንደዚያ ያደረገን የልጅነታችን ትዝታ ነበር።

‘ነገሩስ’ አለ አያሌው ሳቁን ለመግታት እየሞከረ ‘ኪስህ ውስጥ ድንጋይ መያዝህን ነቅቻለሁ። ልመታህ ብሞክር ኖሮ ለሁለተኛ ጊዜ ጀብደኸኝ ታመልጣለህ ብዬ ሰግቼ ነው። በዚያ ላይ ደግሞ ባለውለታዬ ስለነበርክ ልጐዳህ አልፈለኩም ነበር’ አለኝ።

 ‘እኔም ከዚያ ጊዜ ጀምሮ ከግብር ነፃ ወጣሁ!’ እንደ ቀልድ አስመስዬና ፈገግ ብዬ እውነቱን ነገርኩት።

 ‘አዎ ግብሩስ ቀረልህ። ግን ከዚያ በኋላ ሁሉም ልጆች ደፈሩኝ። አንተ ያመጣኸው ጦስ ነበር’ አለና የቅሬታ ፈገግታ አሳይቶኝ በሀሣብ ጭልጥ ብሎ ሄደ።

ምላሴን በቆረጠው፣ ለምን ይህን ነገር አነሳሁ ብዬ ራሴን ረገምኩ። ‘ሌላ ጨዋታ አምጣ ያለፈውን እርሳው’ አልኩትና ሌላ ወሬ ልቀጥል ስል፣

 ‘አይምሰልህ የተከፋሁ። የሚቻል ቢሆን ሁላችንም ወደ ልጅነታችን ተመልሰን አንተም ሆንክ ሌሎች ጓደኞቼ የፈለጋችሁትን ብታደርጉኝ ባልከፋኝ ነበር። የጥንቱ የልጅነቱ ያ ውብ ዓለም የት ተገኝቶ!?’ አለና በነዚያ ዐይኖቹ ስምጥጥጥጥጥ አርጐ ተመለከተኝ። አሁንም የዐይኖቹ ማዕበል ውስጤን አናወጠው። ያቺ ከብዙ ዓመት በፊት ተፋጠን የቆምንባት ትርዒት ለሰኮንድ በአእምሮዬ ውስጥ ውልብ ብላ ታየችኝ። ቢጠሩት የማይሰማውን ልጅነቴን አስመኘኝ። በትዝታ ሰመመን መላው ሰውነቴ ተሸረደደ። በዝምታ ተሸበብን። በሃሣብ ለጥቂት ደቂቃዎች ከተዋጥን በኋላ ሂሣባችንን ከፍለን ስንወጣ አያሌው ቡና ቤቱ መውጫ ግድግዳ ላይ በተሰቀለው መስታወት ላይ አፈጠጠ። እኔም ከኋላው ስለነበርኩ እንዳጋጣሚ ዞር ብዬ ቀና ስል በመስታወቱ ውስጥ የደፈረሱ ዐይኖቻችን ተጋጩ። አያሌው ዐይኖቹን በአዲስ ግንዛቤ ለማየት እንደፈለገ ገባኝና ፈገግ አልኩ። እሱም ገባው መሰለኝ በአንድ ጉንጩ ፈገግ አለና ጭንቅላቱን ነቀነቀ።

ውጭ ከወጣን በኋላ ሌላ ቀን ተገናኝተን ለመጫወት ቀጠሮ ያዝንና ተለያየን። በቀጠሯችን ዕለት ግን አያሌው አልመጣም። ከዚያም ወዲያ አላገኘሁትም። ወደ ግዳጅ ቦታ ወደ ሰሜን በአስቸኳይ ተጠርቶ ሄዷል ብለው ወሬውን ነገሩኝ። ‘በነዚያ ዐይኖቹ አነጣጥሮ ስንት ጠላት ረፍርፎ ይሆን?’ በአእምሮዬ ውስጥ ድንገት የገባውን ቀፋፊ ሃሳብ ቶሎ አስፈንጥሬ አስወጣሁት። ለእኔ የአያሌው ዐይኖች ልዩ መነፅሬ ናቸው፤ የሰላሙን ውብ የሆነውን የልጅነት ዓለም፤ ያን የሩቁንና ቢጠሩት የማይሰማውን፤ ጣፋጩንና ንፁሁን የልጅነት ሕይወት አምጥተው የሚያሳዩኝ። እነዚያ ጥልቅ ዐይኖቹን ማየት የሁልጊዜ ምኞቴ ነው። ምን ዓይነት ጥልቅ ዐይኖች ናቸው!?

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

በብዛት የተነበቡ

To Top