ጥበብ በታሪክ ገፅ

የአፄ ምኒልክ የአመራር ስልትና የአድዋ ድል

የአፄ ምኒልክ አርቆ አስተዋይነት፤

ታሪካቸውን ከምናውቀው የኢትዮጵያ ነገሥታት ውስጥ አፄ ምኒልክን በአርቆ አስተዋይነት የሚወዳደራቸው የለም። ይህ ችሎታ ከምን እንደመጣ ለማወቅ ገና ብዙ ጥናት ያስፈልገዋል። ትልቁ ምክንያት ግን በመቅደላ የአፄ ቴዎድሮስ እስረኛ በነበሩበት ጊዜ ከሀገር ሊቃውንትና ከውጭ ሀገር እስረኞች ጋር መጎልመስ ሳይሆን አይቀርም። ዜጋቸው “እምየ ምኒልክ” እንዲላቸው አድርገውታል። የአፄ ቴዎድሮስ ጭካኔ ሽንፈትን እንዳስከተለ ስላዩ፥ ተቀናቃኞቻቸውንም በፍቅር አሸነፏቸው። የቅኝ ገዢዎችን ተንኮልና ዲፕሎማሲ አይተው በዘዴያቸው መቷቸው። የአፄ ምኒልክ አስተሳሰብ ምን ዓይነት እንደነበረ፥ ካቶሊካዊው አለቃ ዐፅሜ ያዩትን እንዲህ ሲሉ አስፍረውታል፤

 አፄ ምኒልክ ዘውድ የደፉ ዕለት ከንጉሥ ሥልጣን ሰገድ ሱስንዮስ ጀምሮ የተሠራውን ሠላሳ አምስት ሹመት ለጦር አበጋዞቻቸው ሰጡ። አፄ ዮሐንስም እንደባህሉ አድርገዋል። ሹመቱን የሰጡት ግን ለትግራይ ተወላጆች ብቻ ነበር። አፄ ምኒልክ ግን ከሌላ አካባቢ ለመጡት ጭምር እንጂ ለሼዎች ብቻ አልነበረም።

 ቅድመ አድዋ ኢትዮጵያ እንደ ቴዎድሮስና እንደ ዮሐንስ ያሉ ታላላቅ ነገሥታት አግኝታ ነበር፤ ጀግንነትን፥ ሃይማኖታዊነትን፥ ብልሃተኝነትን ጎንጒኖ በመያዝ የታጠቀ ግን ምኒልክ ብቻ ነበር። አንድ ጸሐፊ አህያ ለማትችለው መጽሐፉ በጅቦች መንጋጋ ማህል (Richard Caulk, Between the Jaws of Hyenas: A Diplomatic History of Ethiopia [1876-1896]) የሚል ርእስ የሰጠው፥ ከምዕራባውያን መንጋጋ ገብተው ሲያመልጡ አይቶ ነው።

 ሌላው ታሪክ ጸሐፊያቸው (ጸሐፌ ትእዛዝ ገብረ ሥላሴ) ደግሞ እንዲህ ይሉናል፤

ጥፋት የተገኘበት ሰው ገንዘቡን ተወርሶ እጁን ታስሮ መሬቱ ይሸጥ ነበር። ነፍስ የገደለ ሰውም ራሱ ቢያመልጥ ዘመዱ እስከ ሦስት ትውልድ መሬቱ ይነቀል ነበር። ንጉሠ ነገሥቱ ግን . . . ከዋያት በመለስ አዋሽ ድረስ ያለውን የጋሻ መሬት ሁሉ እንደመንዝ ርስት አድርጌልሃለሁ። ምንም ብታጠፋ በገንዘብህ ተቀጣ እንጂ መሬትህ አይነቀል ብለው አዋጅ ነገሩ።

የኢየሩሳሌሙ የኢትዮጵያ ገዳም ታሪክም አፄ ምኒልክን የሚያስከብር ድርጊት እንዲህ ሲል መዝግቧል፤

 ጥንት የክርስቲያን ሀገሮች በቅድስት ሀገር በኢየሩሳሌም ቦታ ሲይዙ ኢትዮጵያም ይዛ ነበር። ግን እዚያ የሚኖሩ መነኮሳት ሕይወት ነገሥታቱን ሁል ጊዜ ያስቸግር ነበር። በተለየ መንገዱ በሙስሊሞች ኃይል ስለተያዘ እንኳን ገንዘብ ሊላክላቸው ጳጳስ ከግብጽ የሚመጣው እንኳን በስንት ጭንቅ ነበር። አርቆ አስተዋዩ አፄ ምኒልክ መነኮሳቱን በወለዱ ሊያኖራቸው የሚችል ገንዘብ ኢየሩሳሌም በሚገኝ ባንክ አስቀመጡላቸው። መኳንንቶቻቸውም እዚያ ቤት እንዲያሠሩ መክረዋቸው፥ የሠሯቸው ቤቶች እስከዛሬ ይከራያሉ።

 የአፄ ምኒልክ ስልተኛነት፤

 ዋና ዋናዎቹን በአጭር በአጭሩ ልዘርዝራቸው፤

አንደኛ፤ የአፄ ቴዎድሮስ እስረኞች መቅደላ ላይ ሲማቅቁ ልጅ ምኒልክና አጃቢዎቻቸው ምንም ሳይነካቸው አመለጡ።

 ሁለተኛ፤ የወሎ ገዢ ልዕልት ወርቄም ልጇ ስለታሰረባት፥ ምኒልክና አጃቢዎቻቸው በእሷ ግዛት ሲያልፉ፥ ይዛ ለልጇ መድን ለአፄ ቴዎድሮስ አሳልፋ ትሰጣቸዋለች ተብሎ ተፈርቶ ነበር። ግን ወሬው እውነት ይሁን አይሁን ሳይታወቅ፥ ያመለጡት አፄ ተዎድሮስ ልጇን ገደል ሲሰዱት በማየት ለራሳቸው ፈርተው መሆኑን አስወሩ። ወርቄም ዘንድ ሲደርሱ በርኖሳቸውን አጥፈው እየየ እያሉ ለቅሶ ደረሱ። ቢሞትም ባይሞትም የልጇን መገደል አረዷት ይባላል። ወርቄ በዚህ ተናድዳ፥ እነምኒልክን ዘብ ሰጥታ፥ ሸኘቻቸው።

ሦስተኛ፤ ሸዋ ሲገቡ ግዛቱ ይገባኛል በሚል ሹም ተይዞ ደረሱ። እሱን በጥቂት ሠራዊት ማሸነፍ ትልቅ ዕውቀት ያስፈልጋል።

አራተኛ፤ አፄ ዮሐንስ ነግሠው ምኒልክን ገብር ሲሏቸው፥ መኳንንቶቻቸው “እንዋጋለን እንጂ ለአፄ ዮሐንስ አንገብርም፤ ንጉሠ ነገሥት ዘኢትዮጵያ ከተባሉ በኋላ፥ ንጉሠ ሸዋ መባልዎን አንቀበልም፤ ውርደት ነው” ሲሉ፥ እንግሊዞች ለአፄ ዮሐንስ የሰጧቸው መሣሪያ ምን ያህልና ምን ዓይነት እንደሆን ስለሚያውቁ፥ ለጊዜው መገበርን መረጡ፤ ድንጋይ ተሸክመው አፄ ዮሐንስን ይቅርታ ጠየቁ። አፄ ምኒልክ ሊያሸንፉት የማይችሉትን፥ ለማሸነፍ ጊዜና ዘዴ ይፈልጉለታል እንጂ፥ ጦር አይገጥሙትም።

 አምስተኛ፤ አፄ ዮሐንስ በንዴት በሱዳን ደርቡሾች ላይ ሲዘምቱ፥ አፄ ምኒልክ ከደርቡሾች ጋር በእንግሊዞች ላይ የጋራ ግምባር ፈጠሩ። እንግሊዞች ሪር አድሚራል ሂወትን ልከው አፄ ዮሐንስን እንደቀለዱባቸው፥ ሬነል ሮድን ልከው አፄ ምኒልክን ሊቀልዱባቸው ቢሞክሩም አልተሳካላቸውም። አምባሳደር ሬነል ሮድ አፄ ምኒልክ እንደቀለዱበት ያወቀው ወደመጣበት ከተመለሰ በኋላ ነው። ግን እዚያው ባለበት ጊዜ የውል ውይይት ሳይጀምሩ ከማን ጋር እንደሚዋዋል በምልክት ሲያስጠነቅቁት፥ “ጣሊያን ምጽዋን እንድትይዝ ለምን ጋበዛችኋት?” አሉት። ሲሰማ ክው አለ። ምንም ከማያውቅ የዋህ ሰው ጋር የሚነጋገር መስሎት ነበር። የመጣው ኢትዮጵያ ከሱዳን ደርቡሾች ጋር እንዳትስማማ ቃል እንዲገቡለት ነበር። በዲፕሎማሲ የማይከበር ቃል ያለው እንግሊዝ አገር ብቻ መስሎታል። “ግዴለህም፥ ደርቡሾች የሃይማኖታችን ጠላቶች ናቸው። እኛ እንደናንተ ክርስቲያኖች ነን” ሲሉትና በሰማው ሲደሰት፥ የደርቡሽ መልእክተኞች ከንጉሡ ጓዳ ሆነው እያዳመጡ ይስቁ ነበር። እንግሊዝና ፈረንሳይ በኮሎኒ ሽሚያ ጊዜ በማህላቸው ግጭት እንዳይነሣ ሁለቱ ሀገሮች መስማማታቸውን ንጉሡ ስለሚያውቁ፥ የሱዳኖቹ መልእክተኞች ከመመለሳቸው በፊት የሰጧቸው ምክር፥ “በምሥራቅ (ከግብጽ) እንግሊዞች ሲመጡባችሁ፥ የፈረንሳይ ባንዲራ ሰቅላችሁ ጠብቋቸው። በምዕራብ (በፋሹዳ) ፈረንሳዮቹ ሲመጡባችሁ የእንግሊዝ ባንዲራ እያውለበለባችሁ ተቀበሏቸው” የሚል ነበር። ሰይጣን መስቀል ሲያይ እንደሚበረግግ ይበረግጉላችኋል ማለታቸው ነው።

 የተንኮታኮተችውን ኢትዮጵያን አንድ ለማድረግ ሌሎቹ ሲሳናቸው አፄ ምኒልክን የቀናቸውም በዚሁ በዘዴኛነታቸው ነው።

 የአፄ ምኒልክ ስልተኛነትና የአድዋ ድል፤

አፄ ምኒልክ ስልተኛ ገዢ መሆናቸውን ታሪካቸው ሲያሳየን፥ እውነትም እኮ አድዋ ላይ የተገኘው ድል ከውጊያው ይልቅ በንጉሡ የጦር አቅድ አውጪነት ነው ለማለት ያስደፍራል። እነዚህን በታሪክ ምንጮች የተደገፉ ነጥቦች እንመልከት፤

“አፄ ምኒልክ ሲያርፉ፥ አንድ የእንግሊዝ ጋዜጣ መርዶውን ያወጣው፥ “ሕዝቡን በዲሞክራሲ የሚያስተዳድር አፍሪካዊ ንጉሥ ዐረፈ” ብሎ ነው ”

አንደኛ፤ የታሪኩ መምህር ዶክተር ሹመት ሲሻኝ እንደጻፈው፥ አፄ ምኒልክ የአድዋ ጦርነት እንደሚነሣ ቀደም ብለው ስላወቁት፥ ሠራዊታቸው ከአዲስ አበባ እስከ አድዋ ድረስ ሲጓዝ እንዳይቸገር በሚሰፍሩበት ቦታ ሁሉ አስፈላጊውን ስንቅ ቀደም ብለው አከማችተው ነበር።

 ሁለተኛ፤ አድዋ ላይ የኢጣልያን የጦር ሠራዊት ከምሽጉ ውስጥ እንዳለ ሊገጥሙት ፈልጎ ነበር፤ ንጉሡ ግን አልፈለጉም። የመሸገን ጠላት ለማሸነፍ እንደማይቻል በአፄ ዮሐንስ ላይ ሰሐጢ ላይ ከደረሰው ሽንፈት ስለተማሩ፥ በዘዴ አስወጡት። “የምኒልክ ጦር ተዳክሟል” የሚል ሰላይ ላኩበት። እውነት መስሎት ከምሽጉ ወጣ፤ ሲወጣላቸው ልብ- ራሱን አሉት።

 ሦስተኛ፤ አፄ ምኒልክ የአፍሪካውያን ጦርነት እንደ ቸዝ ጨዋታ መሆኑን ያውቁ ነበር። በቸዝ ጨዋታ ንጉሡ ከሞተ፥ ሠራዊቱ እንዳለ ቢሆንም፥ ንጉሡ የሞተበት ተጫዋች ተሸናፊ ይሆናል። ኢትዮጵያ ከሱዳን ደርቡሾች ጋር መተማ ላይ ባደረገችው ጦርነት ያገኘችውን ድል ያጣችው ንጉሣችን አፄ ዮሐንስ ጦሩን ስለመሩት ነው። ንጉሡ On the 1st of March, 1896, the Battle of Adwa was fought and Italy, at the hands of Abyssinia, sustained a crushing defeat. Two results followed which affected other nations. First, a great blow had been struck at European prestige in North Africa. Second, the value of Italy as a factor in European politics was depreciated.

የካቲት 23 ቀን 1888 ዓ. ም. የአድዋ ጦርነት ተካሂዶ፥ ኢጣሊያ የኢትዮጵያ እጅ ያደቆሳት ሽንፈት ደረሰባት። (ይህም) ሌሎች ሕዝቦችን የሚነካ ሁለት ውጤቶች አስከተለ፤ አንደኛ፥ ሰሜን አፍሪካ ላይ አውሮፓዊ ክብርን ትልቅ ምች መታው። ሁለተኛ፥ በአውሮፓ ፖለቲካ ማንነት ረገድ የኢጣልያ ዋጋ ቁልቁል ወረደ።

 ቸርችል ስለ ኢጣልያ ሽንፈትና ውጤቱ ከመጻፍ ይልቅ ስለ ኢትዮጵያ ድልና በአፍሪካና በሌሎቹ ጭቁን አገሮች ዘንድ የኢትዮጵያ ማንነት ሽቅብ መናሩንና ለድኩማን የልብ ልብ መስጠቱን ቢጽፍ ተገቢ ነበር፤ ግን አልፈለገም።

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

በብዛት የተነበቡ

To Top