በላ ልበልሃ

የአወዛጋቢው ሃውልት ጉዳይ…

በአፍሪካ ህብረት አዳራሸ ግቢ ውስጥ ተሰርቶ ሰሞኑን በህብረቱ መሪዎች በተመረቀው የግርማዊ ቀዳማዊ ኃይለሥላሴ መታሰቢያ ሃውልት የተለያዩ ወገኖች ክርክር ሲገጥሙ ተስተውሏል፡፡ በጉዳዩ የሃውልቱ ቀራፂ የስነ ጥበብ መምህር አቶ በቀለ መኮንን “ስለማክበር ሲባል የተፃፈ” ሲሉ በፌስ ቡክ ገጻቸው ላይ ምላሻቸውን አስፍረዋል፡፡ በተለያዩ ድረ-ገፆች የትችት ሃሳብ ከሰነዘሩት ውስጥ የተወሰኑትን ተመልክተን ወደ ቀራፂው መልስ እንግባ፡፡

የተቃርኖ ሃሳብ እነሆ ሃውልቱ ቆመና ቡዙ ንትርኮችን አደመጥን። ንትርኮቹን ሙሉ በሙሉ እንደ ስህተት አላያቸውም። ሁለት ነገሮች ላስቀምጥ : —

       1• የተሰራው መታሰቢያን ከንጉሱ ስጋዊ ፍጥረት ጋር እያገናዘብን አይናቸው የሳቸው አይደለም፣ አፍንጫቸው ስልከካው ቀንሷል ፣ አንገታቸው ሰገገ አይነት ሃሳቦች ሃውልቱ ከተሰራበት አላማ አንፃር ቢመዘኑ ውሃ የማያነሱ ልምሻ ክርክሮች ይሆኑና ያስተዛዝቡናል። በተሻለ ሁኔታ የሚሰራበት መንገድ ካለ ኢትዮጲያና ህዝቦችዋ አሁንም እፁብ የሚያስብል ሃውልት ለማቆም እንደሚችሉ “ነፃነት” ጭምር የሰጠ ሃውልት  ነው። ከዚህ አኳያ ማየት፣ ባለሞያና ተቆርቋሪ ካለ የተከፈተውን በር በመጠቀም አሻራ ባኖሩበት ስፍራ ሁሉ መታሰቢያ ማበጀት የስልጡን ህዝብ ግብር ነው።

 2• የተፈጠሩ ንትርኮችን በጥሞና ስታጤኑ ግርማዊነታቸው በህዝቡ ልብ ውስጥ አሁንም “ባለ ግርማ “ ሆነው በሞገስ መቆየታቸውን ስለሚጠቁም ከክፋት ለመቁጠር አይቻልም። ይህ ህዝቡ ልብ ውስጥ የተሳለው የንጉሱ ግርማ እየደመቀ ለትውልድ ይተላፍ ዘንድ ሽግግሩ እንዳያቋርጥ ነሃስና ወርቅ የተለበጠ ግኡዝ ከመገተር በዘለለ እጅግ የላቀ ሌጋሲያቸው ይቀጥል ዘንድ የታሪክ ምርምር ማዕከላት፣ ትምህርት ቤቶች፣ የህክምና ተቋማት፣ ቤተ መፅሃፍት፣ የወጣቶች ማዕከላት ለማቆም ቢታሰብ የተሻለ ግርማቸውን ተጨባጭ በሆነ ሁኔታ በመጪው ትውልድ መንፈስ ውስጥ ማስረፅ ይቻላል።

 /Surafel Ayele / የማይመስልን ፊት በግድ ይምሰል ማለት የቀዳማዊ ኃይለስላሴ ታረክ የቤተሠባቸው ብቻ ታሪክ አታድርገው መሳሳት አንድ ነገር ሆኖ ማደናገር ግን ሌላ ጉዳይ ያለመምሠሉን አንተ ብትክድ ህሊናህ አይክድም ምክንያቱም ህሊናችን ለነፍስ ያደረች ነችና፡፡

 /ካሳሁን መኮንን/ 

አሁን እሄን ሰራሁ ብሎ …ጥበበኛ ነኝ ይል ይሆን? አንድ ተራ እንደ አኔ አይነት ለፍላፊም እንዲ አይቀረጽ እንኳን አለም ያከበራቸው የኢትዮጵያ አድባር የሆኑ ዘናጩ ጃ…በጣም የሚገርመው እውነታውን ሙሉ ለሙሉ ባላረጋግጥም በአዲስ አበባ ዩኒቨርስቲ የስነ- ጥበባት ዲን እና መምህር በረዳት ፕሮፌሰር በቀለ እንደተቀረጸ ነው፤ እውነት ከሆነ ጥበብ ያለቦታዋ ሰው ተቀምጦባታል….

/Abay Alemayehu/

 የረዳት ፕሮፌሰር በቀለ መኮነን ምላሽ

የፌስ ቡክ ላይ እሰጥ አገባ፡ ባለመፈለግ በሰሞኑ የጃንሆይ ሀውልት ውዝግብ ላይ ዝምታን መርጨ ነበር ። ሆኖም በርካታ ብዙሃን መገናኛ አውታሮች እየደወሉ ቃሌን ስላስተጋቡት እንዲሁም አብላጫው ትችት ሰንዛሪ ምንነቱን ባላየውና ባላስተዋለው ጉዳይ በቅንነት ድፍረት ብቻ እየተቀባበለ ከግራ ቀኝ የሚወራወር መሆኑን ስለተገነዘብኩ ለመጀመሪያም ለመጨረሻም ጊዜ የሚከተለውን ማስገንዘቢያ ብፅፍስ ብዬ አሰብኩ።

በመሰረቱ ለአደባባይ ያበቃኸውን ማናቸውንም ቁስ ማንም ያገባኛል ባይ ባቅሙና በተረዳበት ደረጃ በመሰለው መንገድ የሚሰጠው አስተያየት ሊከበር ይገባል። በሰሞኑም የሆነው ይኸው ነው። ጃንሆይ ሀውልት አይገባቸውም ከሚለው ፅንፍ ሀውልቱ እርሳቸውን አይመስልም እስከሚለው ድረስ የተባለውን ሰብስበን ለመመዘን ሞከረን ነበር።( ሀውልቱ ስራ ላይ የተሳተፍነው ማለቴ ነው።) ጃንሆይ ሀውልት አይገባቸውም የሚለው ሩቅ አማራጭ በሀገሩ ላይ የሀሳብ ነፃነት ማመልከቻ ስለሚሆን እንደተከበረ እንደተደመጠ እንለፈው። ምክንያቱም የአፍሪካ ህብረትና የኢትዮጵያ መንግስት ከአብላጫው አሸናፊ ካሉት ሀሳብ ጋር ቆመው መሰራቱን ሰለወሰኑ። የተረፈውንና አስፈላጊ መስሎ የታየንን ሶስት መሰረታዊ ጥያቄ ግን እንደሚከተለው አፍታተነዋል።

 1. መልኩ ጃንሆይን አይመስልም። ይህ አስተያየት ለደቂቃም ቢሆን ሊያጨቃጭቅ አይገባም። ሀውልቱ ካልመሰለ እንዲመስል መደረግ አለበት ከመሰለ ደግሞ መስሎ መቀጠል አለበት። ይህንኑ በማሰብ ምን ጎደለ ብለን ራሳችንን በመጠየቅ ላይ ሳለን አስተያየቱ ከየትና እንዴት እንደተሰነዘረ ሲነገረን ለጥያቄው መልስ በመስጠት መድከሙን አቆምነው። መልኩ አልመሰለም ባዮቹ በጠቅላላ ንጉሱንም ሆነ የተሰራውን ሀውልት ለደቂቃ ባይናቸው አይተው የማያውቁ መሆኑን አረጋገጥን። ታዲያ ከየት የመጣ ውርጅብኝ ነው ስንል መነሻው ሁለት አየር ላይ የሚሯሯጡ ፎቶግራፎች መሆናቸው ተነገረን። አንደኛው ፎቶ ስራው ገና፡ የጭቃ ሞዴል ሂደት ላይ ሳለ ከድንገተኛ ጥግ በስርቆሽ የተነሳ የጭቃ ምስል ሲሆን ሁለተኛው ደግሞ በምረቃው ቀን ከሃያና ሰላሳ ሜትር ላይ በሞባይል ከርቀት የተነሳ የሰለለ አካል ብቻ የሚያሳይ ሆነው አገኘናቸው። ብቻ ሞተ ሲሉ ተቀበረ ሆነ ነገሩ ። ባጭሩ አሁንም ስለ ሀውልቱ ምንም ዓይነት ትችት መሰንዘር የሚከበር ነገር ሆኖ በተበላሸና ምስሉ በሰለለ ፎቶ ለመዳኘት ከመድፈር በፊት መቸም ጃንሆይ ዛሬ የሉም እንደምንም መጀመሪያ ሀውልቱን ቀርበው ባይናቸው ቢያዩት እላለሁ። ሀውልትን ባይንና በምስል ማየት የሚያጎድለው ብዙ ነገር አለ። አንዱም ግርማ ሞገስ የሚሉ ሰዎች ከፎቶ ላይ የሚያጡት ነው። ካልቻሉ ጅምር ስራና መናኛ ምስል ላይ ከመመስረት ለምሳሌ ደህና ደህና ፎቶግራፈሮች ያነሱትን መመልከትና መተቸት ይመረጣል። ለምሳሌ የቢቢሲውን ድረ ገፅ ለምሳሌ እዚህ ለጥፌዋለሁ።

2. ለምን በዚህ ልብስ ተቀረፁ ? ይህ ጥያቄ ከላይኛው የተሻለ ነው ለምን ቢያንስ ታስቦ የተጠየቀ በመሆኑ። የአፍሪካ ህብረትና የኢትዮጵያ መንግስት ይህንን ሀውልት በአፍሪካ ህብረት ግቢ እንዲቆም የተስማሙት ጃንሆይ ከፈፀሙዋቸው አያሌ ገድሎች መካከል አፍሪካን ለማስተባበርና አንድ ለማድረግ ለታገሉት ለይቶ ለመዘከር መሆኑን ማስታወስ አስፈላጊ ይመስለኛል። ይህ በተለይ የተሰራበት ዓላማ ጃንሆይን ሌላ ነገር አልሰሩም ለማለት ሳይሆን ለዚህ ለሚቆምበት ቦታ የተመረጠበት የተተኮረበት ገድላቸው ነው። አፍሪካን ለማስተባበር ወጥተው በወረዱበት ዘመን ሁሉ ጃንሆይ ይለብሱ የነበረው ሁሌም ጥቁር ወይም ግራጫ፡ ሱፍ በክራቫት ብቻ ነው። በአፍሪካ ህብረት እንግዳ ሲያስተናግዱም ሆነ ሲስተናገዱ አቁዋቁዋማቸውና እጆቻቸው ሁሌም በዚህ መልክ ተመዝቦ የሚታወቅ መሆኑን ቤተሰባቸውን ጨምሮ በሁሉም ዘንድ ምክክር ከተደረገበት በሁዋላ የተወሰነ ነው። እርግጥ ነው ንጉሱ ብዙ የሚያምር ልዩ ልዩ ጌጥ ያለው ልብስና አቁዋቁዋም አላቸው። እሱን ለራሳችን ስሜትና ከተማ ስንቀርፅ የምንመርጠው ይሆናል። መቸም ይሄ ሀውልታቸው የመጨረሻው አይመስለኝም።

 3. ሃውልቱ ለምን የዚህ ዓይነት መልክ ያዘ? አደባባይ የሚቀመጥ ሀውልት በዓለም ዙሪያ ከክርስቶስ ልደት በፊት አንስቶ ባብዛኛው በነሀስ መስራት የተለመደና የተመረጠ ነው። ለምን ቢሉ ቢያንስ ለሶስት ጉዳይ አንድ በጣም ጠንካራ የብረት ዘር በመሆኑ ሁለተኛ ተፈላጊውን ቅርፅ ለማስያዝ ለስራ አመቺ በመሆኑ ሶስተኛ ከአካባቢው ጋር በጊዜ ውስጥ የሚመሳሰልና በመልኩ የማይረብሽ በመሆኑ። ስለሆነም ባደባባይ ሲቀመጥ በየቀኑ ተላላፊው ተመልካች ሁሌም እንዲወደው ፓቲኔት ይደረጋል። ያደባባይ ሀውልት እንደሜዳሊያና እንደ ዋንጫ ተብለጭልጮ አይቀመጥም። ወይም ማናቸውንም ዓይነት ቀለም አይቀባም። በፍፁም። ፓቲኔት ይደረጋል ማለት በተመረጠ አሲድ በከፍተኛ የወላፈን እሳት (ብዙ ጊዜ ከ800 ዲግሪ ሴልሸስ ባልበለጠ ) እየተለበለበ ነሀሱ ከያዘው አብላጫ የመዳብ ይዘት ጋር ኦክሲጂንን እንዲቀላቅል ይደረጋል። በዚህም ሰማያዊ አረንግዋዴ መልክ ወይም ያረጀ ሳንቲም እንዲመስል ይሆናል። በዓለም ላይ ይህ የተለመደ ነው። ለምሳሌ ሁሉም የሚያውቀው የኒውዮርኩዋ የሊበርቲ ሀውልት በዕድሜ ብዛት ወደዚህ ሰማያዊ አረንጉዋዴ መጥታለች። አዲስ የነሃስ ሀውልትም በዚህ ዓይነት የአሲድ ፕሮሰስ የአንቲክ ስሜት ተሰጥቶት ራሱ ደግሞ በጊዜ ብዛት አያደር ከአየር ኦክሲጂን እየተሻማ እንደሊበርቲ የማማሩን ዕድል ያፋጥንለታል። ውበት ማለት ላደባባይ ሀውልት እንዲህ ለነገም ለዛሬም የሚታሰብ እንጂ እንደ ስጦታ ዕቃ መብለጭለጭ የለበትም ወይም መቀባት የለበትም። የሙያው ዲሲፕሊን ይህንን ያስተምራል። ይመክራል። ስለሆነም በላዩ ላይ ያለውን ቀለም በዚህ መንገድ ብታስቡት አንወዳለን። ይህንን ባህል የተላመዱት በውጭ የሚኖሩ የንጉሱ ቤተ ዘመዶች በምረቃው ላይ ረክተው በደስታና በምስጋና ተለያይተናል። የሁሉንም አስተያየት አከብራለሁ ግን ሁሌም ከሃላፊነትና ከጨዋነት ጋር ቢሆን ለሁላችን ይጠቅማል። ያዘመመ ዛፍ ተገኘ ሲባሉ ፈጥነው ለመገርሰስ መጥረቢያ ስለው የሚጠብቁ ብዙ እንዳሉ ሰሞኑን ታዝበናል። ለነገሩ ባንድ ቀን ያልበቀለ ዛፍ ባንድ ቀንና የሚገረሰስ መስሏቸው ነዋ… አመሰግናለሁ።

 ከአዘጋጁ

 በዚህ ርዕሰ ጉዳይ ሃሳብ ሊሰጥ ወይም ሊጽፍ የሚፈልግ ቢኖር የምናስተናግድ መሆኑን ከወዲሁ እንገልጻለን፡፡

Click to comment

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

በብዛት የተነበቡ

To Top